• Biol. Sibel Cendere (MSc)

Adaptojen Nedir ve Ne İçin Kullanılır?

En son güncellendiği tarih: 5 Kas 2019



Adaptojenler, günümüzde meyve suyu barlarından yaşam tarzı bloglarına kadar artık her yerde karşımıza çıkan sağlık dünyasından bir terimdir. Peki, nedir bu adaptojenler?


Adaptojenler; fiziksel, kimyasal veya biyolojik her türlü strese karşı vücuda direnç sağlamada yardımcı toksik (zehirli) olmayan bitkilerdir. Bugün ikinci rönesansını yaşayan bu otlar ve kökler, Çin ve Ayurvedik şifa geleneklerinde yüzyıllardır kullanılmaktadır.


Bu bitkilerden bazıları fesleğen gibi bir yemeğin parçası olarak yenilebilir ya da smoothielerden çorbalara ve salata soslarına kadar her şeyi baharatlamak için önceden karıştırılmış bir toz olarak da kullanılabilir. Adaptojenler ayrıca, çay olarak içilebilir veya tentürleri suya katılarak tüketilebilir. Bazı adaptojenler ise takviye amaçlı kapsül olarak alınabilir.


Amerika’da bulunan Cleveland Kliniği Sağlık Enstitüsü’nde Bütünleyici ve Yaşam Tarzı Tıp Merkezi Koordinatörü Dr. Brenda Powell, TIME dergisine verdiği röportajda herkesin farklı bir yararını gündeme getirdiği adaptojenler hakkında şunları söylemiş: “Adaptojenler, vücudun stresle başa çıkarak dengesini bulmasına yardımcı olurlar.” Adaptojenlerin adrenal bezler üzerinde olan etkisini, spor yapmanın kaslar üzerindeki etkisine benzeten Dr. Powell, “Egzersiz vücudumuzda stres yaratır. Ancak egzersiz yapmaya devam ettiğimizde vücudumuz bu stresle başa çıkmayı öğrenir. Bu yüzden zamanla yorgunluk hissimiz azalır ve nabzımız fazla yükselmez. Aynı şekilde adaptojen tüketimi de vücudumuzu stres etkileriyle başa çıkmak için biyokimyasal olarak eğitir. Vücudumuzun -zihnimizden, bağışıklık sistemimize ve enerji seviyemize kadar- olması gerektiği gibi çalışmasını sağlamak için hormon üretimini ve fizyolojik tepkilerini ayarlarlar.” demiş.


Bununla birlikte, adaptojenlerin insan sağlığı üzerindeki etkisi hakkında şuana kadar yapılmış çok fazla bilimsel araştırma yok. Mevcut çalışmaların çoğu, hayvanlar ya da insan hücresi örnekleri üzerinde yapılmış. Hatta bu çalışmalar daha çok küçük ve niş dergilerde yayımlanmış. Genel anlamda bizler yediklerimiz ve sağlığımız arasındaki korelasyonu literatürden biliyor olsak da, adaptojenlerin vücut üzerinde bahsedilen doğrudan etkiye sahip olup olmadığını söylemek için henüz çok erken.


Yaygın Kullanılan Adaptojenik Bitkiler


Her adaptojenin farklı bir işlevi vardır ve bizim için doğru olan bitkiyi ihtiyacımıza göre seçmemiz gerekir. Yaygın kullanılan bazı adaptojenler ve işlevlerini aşağıda bulabilirsiniz:


  • Uzun süreli stres için adaptojenler

Uzun vadeli stres kaynakları ve bunların neden olabileceği hormon dengesizliklerini yatıştırmak için ashwagandha (Withania somnifera) ve Asya ginsengi (Panax ginseng) önerilmektedir. Ayrıca, Avustralya’da yapılan bir araştırma, Hint fesleğeni (Ocimum tenuiflorum) ve bir lale cinsinin (Ocimum sanctum) stres seviyelerinin düşürülmesine yardımcı olduğunu göstermiştir.

Ashwagandha (Withania somnifera)
  • Akut stres ve anksiyete için adaptojenler

Çeşitli araştırmalarda; Sibirya ginsengi (Eleutherococcus senticosus), rhodiola (Rhodiola rosea) ve schisandra (Schisandra chinensis)'nın “savaş veya kaç” stres tepkileriyle başa çıkmada yardımcı olabileceği gösterilmiş. Sibirya ginsengi, bağışıklık sistemini güçlendirmek, fiziksel dayanıklılığı ve cinsel sağlığı artırmak için kullanılır; rhodiola'nın enerjiyi, fiziksel performansı ve hafızayı iyileştirdiğine inanılır; ve schisandra'nın karaciğer fonksiyonlarını ve gastrointestinal problemleri iyileştirdiği düşünülmektedir.

Schisandra (Schisandra chinensis)
  • Bağışıklık sistemi için adaptojenler

Bağışıklık sistemini güçlendirmek için Reishi (Ganoderma lucidum) ve ginseng (Panax ginseng) üzerinde bazı küçük çalışmalar yapılmış.

Reishi (Ganoderma lucidum)

Önemli Uyarı


Bu iddiaları desteklemek için çok az insan araştırması yapılmıştır. Daha çok araştırmaya ihtiyaç vardır.


Adaptojenlerin Yan Etkileri


Günlük diyetlere adaptojenler eklenmeden önce bir doktora danışılmalıdır. 2018 yılında British Journal of Clinical Pharmacology dergisinde yayımlanan bir araştırmada, yaygın bitkisel takviyelerin reçeteli ilaçlar ile olumsuz etkileşime girebildiği ve birçok kişinin aldıkları reçetesiz satılan ilaç ve takviyeleri doktorlarına söylemedikleri tespit edilmiş.


Adaptojenlerin yan etkilere veya sağlık sorunlarına neden olabileceğini gösteren çok az kanıt bulunmuştur. Fakat her bitki gibi adaptojenler de, alerjik olabilir veya bazı insanlar için gastrointestinal rahatsızlığa neden olabilirler.


Günümüz insanı, idare edemediği kronik stresler için tedavi yerine bandaj arar. Yaşam tarzını değiştirmek yerine bir hap almak daha kolaydır çünkü… Dolayısıyla adaptojen kullanmak kulağa hoş gelir. Ancak atlanılmaması gereken bir nokta, stresin kök nedeninden kurtulmanın uzun vadede daha sağlıklı ve kalıcı olduğudur. Bu nedenle iyi ve kaliteli bir yaşam yolunda takviye gıdalar ve adaptojenlerden önce kendimiz ve hayatımızla sağlıklı bir ilişki geliştirmemiz gerekir.


REFERANSLAR


Ducharme, J. (2018). "What Are Adaptogens and Why Are People Taking Them?" TIME. Retrieved on 10.06.2019 from http://time.com/5025278/adaptogens-herbs-stress-anxiety/


Awortwe, C. et al. (2018). "Critical evaluation of causality assessment of herb–drug interactions in patients". British Journal of Clinical Pharmacology. Retrieved on 10.06.2019 from https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/bcp.13490


Memorial Sloan Kettering Cancer Center (2019). "Reishi Mushroom". Retrieved on 10.06.2019 from https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/reishi-mushroom


Memorial Sloan Kettering Cancer Center (2019). "Schisandra". Retrieved on 10.06.2019 from https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/schisandra


National Center for Complementary and Integrative Health (2016). "Rhodiola". Retrieved on 10.06.2019 from https://nccih.nih.gov/health/rhodiola


National Center for Complementary and Integrative Health (2016). "Asian Ginseng" Retrieved on 10.06.2019 from https://nccih.nih.gov/health/asianginseng/ataglance.htm


Wang, X. et al. (2017). "Systematic Characterization of the Absorbed Components of Acanthopanax senticosus Stem". Serum Pharmacochemistry of Traditional Chinese Medicine. Retrieved on 10.06.2019 from https://www.sciencedirect.com/topics/pharmacology-toxicology-and-pharmaceutical-science/eleutherococcus-senticosus


Cohen, M.M. (2014) "Tulsi - Ocimum sanctum: A herb for all reasons". Journal of Ayurveda and Integrative Medicine. Retrieved on 10.06.2019 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4296439/


Mishra, L.C. (2000). "Scientific basis for the therapeutic use of Withania somnifera (ashwagandha): a review". Retrieved on 10.06.2019 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10956379

natura medica
Türkiye'nin İlk Tıbbi & Aromatik Bitkiler Kütüphanesi
© 2020 Bütün hakları saklıdır.
Yönetim Yeri
Yeşilce Mah. Emirşah Sok. No:21 
4.Levent Sanayi Kağıthane İstanbul